Kalendarz i zegar służą do porządkowania zdarzeń, ale w zadaniach trzeba uważać, czy liczymy chwile, pełne doby, dni tygodnia czy kolejne daty. Podstawowe zależności to $1$ minuta $=60$ sekund, $1$ godzina $=60$ minut, $1$ doba $=24$ godziny i $1$ tydzień $=7$ dni.
Miesiące i lata
Rok zwykły ma $365$ dni, a rok przestępny $366$ dni. Luty ma wtedy $29$ dni zamiast $28$. Rok jest przestępny, gdy jego numer dzieli się przez $4$, z wyjątkiem pełnych setek, które muszą dzielić się przez $400$. Dlatego rok $2028$ jest przestępny, ale $2100$ nie jest.
Miesiące mają $30$ lub $31$ dni, a luty $28$ albo $29$. Przy liczeniu odstępu między datami wygodnie rozdzielić rachunek na końcówkę pierwszego miesiąca, pełne miesiące pośrodku i początek ostatniego miesiąca.
Zapis daty i wieki
Datę można zapisać cyframi arabskimi, na przykład $7.09.2027$, albo oznaczyć miesiąc cyfrą rzymską: $7\ IX\ 2027$. W numeracji wieków lata od $1$ do $100$ należą do I wieku, od $101$ do $200$ do II wieku itd. Rok $1410$ należy do XV wieku.
Obliczenia zegarowe
Czas trwania obliczamy jako różnicę między chwilą końcową i początkową. Gdy przekraczamy pełną godzinę, można najpierw dojść do najbliższej pełnej godziny, a potem doliczyć resztę.
Przykład: Od $13{:}47$ do $16{:}05$ upływa $13$ minut do $14{:}00$, potem $2$ godziny i jeszcze $5$ minut, razem $2$ godziny $18$ minut.
Jeśli zdarzenie przechodzi przez północ, liczymy osobno czas do $24{:}00$ i czas po północy. Od $22{:}35$ do $1{:}20$ upływa $1$ godzina $25$ minut oraz $1$ godzina $20$ minut, czyli $2$ godziny $45$ minut.
Dni tygodnia
Po każdych $7$ dniach powtarza się ten sam dzień tygodnia. Dlatego przy dużej liczbie dni wystarczy obliczyć resztę z dzielenia przez $7$. Na przykład $100$ dni to $14$ pełnych tygodni i $2$ dni, więc $100$ dni po piątku wypada niedziela.
Typowe błędy
- traktowanie każdej doby jako $100$ godzin,
- zapominanie o różnej liczbie dni w miesiącach,
- wliczanie dnia początkowego mimo pytania, ile dni upłynęło,
- pomijanie przejścia przez północ.
Zgodne z: Matematyka z Plusem (klasa 6), dział „Liczby na co dzień”.
Zadania
Zadanie 1
Zadanie 2
Zadanie 3
Pewnego roku 4 października wypadł w sobotę. Ile sobót było tamtego roku w październiku?
Zadanie 4
Ile najmniej i ile najwięcej piątków może wypaść w miesiącu?
Zadanie 5
Nowy Rok pewnego roku nieprzestępnego wypadł we wtorek. Ustal, którym dniem tygodnia był wtedy:
